در اوایل قرن بیستم یک دانشمند آلمانی به نام آلفرد وگنرکه سنگواره هایی از آفریقا و آمریکای جنوبی را مطالعه می کرد مشاهده نمود که فسیل ها و بقای جانوران و گیاهان و گیاهان این دو قاره همانند می باشند.
وی کشف کرد که کوه های قاره های مختلف احتمالا روزگاری به هم پیوسته بوده اند. مثلا کوه های دماغه آفریقای جنوبی، ای بسا ، که روزگاری با کوه ها ی جنوب بوینس آیرس در آرژانتین ، متصل بوده اند.
وگنر عقیده داشت که، طی میلیونها سال ، قاره ها به تدریج از یکدیگر جدا شده اند. این پدیده هنوز هم ادامه دارد. دانشمندان این حرکت را جابجایی قاره ها نامیده اند.

صفحه تکتونیک چیست؟

امروزه بسیاری از دانشمندان معتقدند که پوسته زمین از یک تکه ی بسیار عظیم تشکیل نگردیده است، بلکه به بخش های بزرگی به نام صفحه های تکتو نیک تقسیم شده است. این صفحه های جامد بر روی جبه داغ و مذاب که در زیر پوسته زمین در حرکت است شناور می باشند.
چه چیزی موجب این حرکت می شود؟ درون زمین به قدری داغ است که برخی از سنگ های گداخته ضعیف تین جای پوسته را، بیشتر در جایی که دو صفحه به هم می رسند ، میشکافند ودو صفحه ازهم جدا می شوند. در جاهای دیگر، سنگ های سردترجبه به سوی پایین و به طرف هسته داغ درونی فشرده می شوند وقتی صفحه های سازنده ی پوسته ی زمین به یکدیگر فشار می آورند یکی از آنها به زیر دیگری رانده شده و در جبه ذوب می شود.

پیدایش کوه ها

آیا باور می کنید که بلندترین کوه های روی زمین روزگاری در ته دریا جای داشته اند ؟ هنگامی که دانشمندان سنگ های آهکی قله ی اورست را، که تقریبا نه کیلومتراز سطح دریا ارتفاع دارد، آزمایش می کردند ، این واقعیت حیرت آور کشف گردید . در درون این سنگ ها باقیمانده هایی از جانوران دریایی را پیدا کردند.
سنگ آهک نوعی از سنگ است که ، طی هزاران سال ، در لایه های متعدد ، به کندی تشکیل شده است . اسکلت جانوران و باقیمانده گیاهان که در یکی ازاین لایه ها به دام افتاده بودند به سنگواره (فسیل)تبدیل شده اند. با آزمایش این سنگواره ها دانشمندان می توانند بگویند که مخلوقات گوناگونی کی و در کجا می زیسته اند.
چگونه شد که سنگهای ژرفای دریا در بالای بلندترین کوه روی زمین جای گرفتند؟ بیش از شصت میلیون سال پیش ، شبه قاره هند به سوی قاره آسیا رو به بالا فشرده شد . این پیشامد بر اثر حرکت صفحه های عظیم پوسته زمین رخ داد. پیش از این رویداد هند به کلی از قاره آسیا جدا بود.

کوه های روی زمین

کوه های روی زمین به شکل های گوناگونی به وجود آمده اند. کوه های هیمالیا در شمال هند و آلپ درشمال ایتالیا، هنگنمی که صفحه های پوسته زمین به هم فشرده شدند به وجود آمدند . وقتی سنکها چین و شکن پیدا می کنند یا چین می خورند یک کوه چین خورده درست می شود. نوع دیگری از کوه هنگامی پدید می آید که حرکت صفحه ها در درون پوسته زمین نقاط ضعیف یا گسل ها را به وجود آورد.وقتی صفحه ها به هم فشارمی آورند جبه به سوی بالا رانده شده شکستگی ای در در پوسته زمین ظاهر می گردد. زمین واقع در این شکستگی به صورت یک قالب بزرگ به سوی بالا به حرکت در می آید . این نوع کوه را کوه قالبی یا قطعه ای می گویند . کوهستان سی یرا نوارا در آمریکا و سلسله کوه های آفریقای شرقی از این نوع هستند.

در زیر اقیانوس ها چه چیزهایی هست؟

تقریبا سه چهارم سطح زمین را آب فرا گرفته است. زمین زیر اقیانوس ها از کوه ها و دره ها و و زمین های مسطح و پهناور، درست مانند آنچه که روی قاره ها می بینیم ، پوشیده شده است. حتی آتشفشان هایی هم در اقیانوس ها وجود دارد!

آب دریا

اقیانوس ها از کجا پدید آمده اند؟ عده ای از دانشمندان معتقدند که اقیانوس ها در حدود 4000 میلیون سال پیش تشکیل شده اند . در آن زمان سنگ های داغ درون زمین آنقدر سرد شده بود که بخار آب موجود در جو زمین مجال آن یافت که به صورت باران در گودی های زمین فرود آمده دریاها و اقیانوس ها را به وجود آورد.

در بستر دریا

از کجا فهمیده ایم که در بستر اقیانوس ها چیست؟ دانشمندانی را که به مطالعه اقیانوس ها می پردازند اقیانوس شناس ـ Oceanograperـ می نامند . آنها با استفاده از ابزارهای بسیار دقیق ، نقشه هایی از بستر اقیانوس ها تهیه کرده اند.
اقیانوس شناسان امروزی برای یافتن عمق دریاها ، از ابزاری به نام ژرف یاب صوتی - Echo Sounder استفاده می کنند . فرستنده ای که بر روی کشتی ژرف یاب نصب شده موج های صوتی را به بستر دریا می فرستد . سپس گیرنده ای مدت دریافت طنین آن موج ها را اندازه می گیرد . هر چه مدت دریافت این طنین طولانی تر باشد عمق دریا در آنجا بیشتر خواهد بود .